Nieuw leven voor de Sint-Pieterskerk en het dorpscentrum van Galmaarden

Na een lang en ingewikkeld verloop werd onlangs een belangrijk stap gezet om het centrum van Galmaarden te laten heropbloeien. Het gemeentebestuur laat de vroegere Sint-Pieterskerk, die het beeld en de identiteit van het Marktplein bepaalt, de komende jaren heropbouwen en herbestemmen tot een aantrekkelijke ontmoetingsplaats. Ook de bibliotheek, die toekomstgericht een echte gemeenschapsvormende rol moet spelen, krijgt er onderdak. 

Op die manier verbindt het beschermd monument de bedrijvigheid in het centrum van de gemeente én de culturele activiteit van het Baljuwhuis. De plaats moet elk van onze inwoners en bezoekers uitnodigen tot ontmoeting, rust én beleving. Daar zal het geselecteerde ontwerpbureau TV Bressers-B-ILD samen met ons én met onze inwoners voor zorgen.

Historiek
De Sint-Pieterskerk van Galmaarden brandde af in de nacht van 11 op 12 mei 2008. Dat  liet bij ons allemaal een diepe indruk na. De kerkfabriek liet in samenwerking met het gemeentebestuur het gebouw stabiliseren. Onder begeleiding van architect Karel Breda schreef de kerkfabriek een architectuurwedstrijd uit voor de heropbouw van de kerk, met beperkte nevenfuncties. Archipl architecten mochten het ontwerp maken en in 2014 was het dossier klaar voor de vergunningsaanvraag. Deze inspanning van meer dan 6 jaar bleef uiteindelijk zonder gevolg omdat op datzelfde ogenblik door het bisdom beslist werd om niet langer in een kerk te voorzien in Galmaarden. 
 
Het gebouw werd begin 2016 door kerkfabriek Sint-Pieter overgedragen aan de gemeente. Het gemeentebestuur besliste onmiddellijk om een beroep te doen op het Projectbureau Herbestemming Kerken van het Team Vlaamse Bouwmeester. Het Projectbureau duidde architectuurbureaus Thys-Vermeulen en Studio Roma aan om een gepast, haalbaar en karaktervol project te ontwikkelen dat de dorpsidentiteit van Galmaarden moest herstellen en versterken. Deze studie werd voorafgegaan door een participatieronde van de adviesorganen en beheersorganen.
Dit uitgebreid herbestemmingsonderzoek werd afgerond in 2017. Het heeft geleid tot het vastleggen van de nieuwe functies van het gebouw: een bibliotheek met een open blik op de toekomst én een ontmoetingshal die het plein voor het gebouw naar een binnenruimte uitbreidt.

Architectuuropdracht in wedstrijdvorm
Overtuigd van de uitkomst van de haalbaarheidsstudie, heeft het gemeentebestuur eind 2018 een overeenkomst ondertekend voor de projectbegeleiding van het dossier met streekintercommunale Haviland. 

Er werd een werkgroep opgericht, bestaande uit raadsleden, medewerkers van het lokaal bestuur, het college van burgemeester en schepenen, adviesorganen en deskundigen inzake bibliotheekwerking, monumentenzorg en architectuur. De procedure, de technische voorwaarden en de projectdefinitie kregen vorm. 
De overheidsopdracht resulteerde in een architectuurwedstrijd waarbij finaal 5 ontwerpen werden aangeleverd die door een deskundige en divers samengestelde jury van 7 personen werden beoordeeld. Het college van burgemeester en schepenen heeft op basis van het unaniem advies van de jury de opdracht gegund aan de tijdelijke vennootschap Bressers-B-ILD.

Zij omschrijven hun project als volgt:

  • Een respectvolle herbestemming
Het kerkgebouw drukt een beeldbepalende stempel op het Galmaardse dorpsgezicht. Daarom werd geopteerd voor een zo minimaal mogelijk ingrijpen en een zo maximaal mogelijk bewaren van de huidige toestand van het kerkgebouw. De reminiscenties naar de brand worden niet uitgewist, maar blijven bewaard.

  • Een flexibele bibliotheek die multi-inzetbaar is
De huidige bibliotheek biedt geen flexibiliteit voor het organiseren van activiteiten. We willen vandaag dan ook voor 100% de kans grijpen om een nieuwe en ruime bibliotheek in de kerk te realiseren die deze verwachting wel kan invullen. Het exacte programma wordt in de ontwerpfase in onderling overleg definitief vastgelegd.

  • Van kerkhof tot kerktuin: een maximale ontharding en vergroening
Rondom de Sint-Pieterskerk lag eeuwenlang een groen kerkhof. Het kerkhof is gesloten en ontruimd in de jaren ’60.  De huidige verharde parking wordt volledig hernomen: het voormalige ‘kerk-hof’ wordt ingericht als een levendige ‘kerk-tuin’. Een groene plek waar ruimte voor diverse activiteiten centraal staat. De kerktuin biedt plaats voor ontmoeting, terrassen, markten en andere evenementen en in beperkte mate voor parkeren. De groenzones capteren het regenwater maximaal, terwijl de intensief gemaaide zones en paden een mooie wandeling mogelijk maken.  

  • Meer dan een markthal
De ligging van de kerk nabij de culturele site van het Baljuwhuis is essentieel. Verschillende opstellingen en gebruiken worden mogelijk: van klein tot groot: de dagelijkse ochtend- of avondmarkt met enkele kramen op het kerkplein, de wekelijkse markt op het plein én in de markthal, een intiem concert, verhuur van de hal voor (bedrijfs)evenementen,… en ruimte voor de jaarlijkse kermis. Méér dan als overdekte markthal voor de wekelijkse markt moet de site door al deze kwaliteiten uitgroeien tot een levendige publieke ruimte. De kerktoren is als bouwwerk het oudste deel van de beschermde Sint-Pieterskerk. We maken er een uitkijkpunt dat integraal toegankelijk is voor andersvaliden.

  • Een participatief plan van aanpak
Het rijke verenigingsleven, dat in het voortraject ook werd betrokken en ook in de verdere uitbouw van de site een voorname rol zal blijven spelen, moet hier een tweede thuis vinden. Ook in deze fase blijven we belang hechten aan de lokale draagkracht van het project en zullen de werkgroep, de adviesraden en bijgevolg de ruime bevolking nog concrete invulling kunnen geven aan de praktische inrichting en bv. ook de naamgeving van het gebouw.

  • Het duurzame karakter
Een compact gebouw is de basis voor het ontwerpen van een duurzaam en kostenefficiënt gebouw. We zetten bijkomend in op duurzame en hernieuwbare technieken, onder ander door het gebruik van een warmtepomp en fotovoltaïsche panelen voor de productie van elektriciteit. Ook in de materiaalkeuze vertrekken we vanuit een circulair principe. Het gebruikt materiaal wordt afgewogen op basis van productieproces, voordelen voor flexibiliteit en akoestiek, mogelijkheid tot hergebruik, esthetische waarde t.o.v. erfgoed,…). Duurzaamheid gaat ook over gebruiks- en onderhoudsgemak. We kiezen daarom voor robuuste materialen die lang meegaan, weinig onderhoud vragen, minder vaak vervangen moeten worden en na verwijdering nog een tweede leven kunnen vinden in andere gebouwen. 

  • Visie op het toekomstige beheer van het monument
De gemeente heeft een doordacht traject afgelegd waarbij de noden uitgebreid onderzocht werden (zie ook de doorgevoerde haalbaarheidsstudie). Dit heeft geleid tot een ontwerp waarbij de inplanting van de functies zorgen voor een flexibiliteit. Dit zowel voor het gebruik nu, maar ook voor de toekomst.

Ook de totaalaanpak van de opdracht is inspirerend: het project stopt niet bij de herbestemming van het kerkgebouw, maar zorgt met belangrijke ingrepen op het nabijgelegen Baljuwhuis, de aanpak van het marktplein en de achter de kerk gelegen stiltetuin voor een dorpskernvernieuwing.

Bouwkost en timing
Het kerkgebouw was oorspronkelijk verzekerd door de kerkfabriek Sint-Pieter Galmaarden. Om en bij de 5,2 miljoen euro werd uitgekeerd, een som berekend op de restauratie van een kerk, zonder nevenfuncties. 

De opkuiswerken na de brand en de belangrijke instandhoudings- en beschermingswerken en de latere voorbereidingen voor de ontwerpplannen, toen nog in functie van een kerk met beperkte nevenbestemming, kostten de kerkfabriek om en bij de 1,4 miljoen euro

Bij de overdracht van het dossier aan het gemeentebestuur werd het resterende kapitaal van ongeveer 3,8 miljoen euro mee overgedragen. 

De werken die gekoppeld zijn aan het huidige ontwerp gaan verder dan de restauratie van een kerk. Er wordt een bibliotheek, een ontmoetingshal, een toegankelijke toren (fase1), een groen kerkplein met tuin (fase 2) en een toegankelijker Baljuwhuis (fase 3) gecreëerd. 

De huidige raming van de kost ten laste van het gemeentebestuur van dit complete project bedraagt ongeveer 6 miljoen euro.

Dat het even duurde om de communicatie te voeren na de sluiting van de overeenkomst van de opdracht met het ontwerpbureau Bressers-B-ILD, half oktober 2021, heeft er alles mee te maken dat er prioritair werd ingezet op het indienen van een premie-aanvraag bij het Agentschap Onroerend Erfgoed. Dit dossier moest op 1 november 2021 worden ingediend. Hun oproep in het kader van de herbestemming van kerken kan dit project een betoelaging van maximaal 1 miljoen euro opleveren. 

De aftrap voor de werken aan het gebouw is nu definitief gegeven. We streven ernaar om volgende timing voor de belangrijke mijlpalen in dit dossier te behalen:
  • opmaak van het definitieve ontwerp en vergunningaanvraag: augustus 2022
  • aanstelling van een aannemer: september - oktober 2022
  • uitvoering van de werken: februari 2023 - februari 2025
 
  
 
  
 
  
 
  

 


© Gemeente Galmaarden - Marktplein 17, 1570 Galmaarden - T 054 89 04 00 - info@galmaarden.be - Facebook - OND 0207.508.338
Sociaal Huis - Marktplein 19, 1570 Galmaarden - T054 89 04 70 - sociaalhuis@galmaarden.be

[ Powered by The eForum Factory ]